3 OKTYABR 1993: AZƏRBAYCAN DÖVLƏTÇİLİYİNİNYENİ İNKİŞAF MƏRHƏLƏSİ

Nurlana Axundzadə 42 saylı Uşaq Bağçasının müdiri, YAP Nərimanov rayon təşkilatı üzrə ƏPT sədri Azərbaycanın müasir siyasi tarixində ayrı-ayrı tarixlər vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi günlə məhdudlaşmır. Belə tarixlər ölkənin dövlətçilik inkişafında yeni mərhələlərin başlanğıcını ifadə edir. 3 oktyabr 1993-cü il də Azərbaycan Respublikasının müstəqillik tarixində bu xüsusiyyətə malik mühüm siyasi hadisələrdəndir. Həmin gün Heydər Əlirza oğlu Əliyev ümumxalq səsverməsi nəticəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu hadisə müstəqil dövlət quruculuğunun, təhlükəsizliyin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası və Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı ilə bağlı sonrakı proseslər baxımından mühim mərhələ oldu. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan qarşısında yeni siyasi və hüquqi institutların yaradılması, iqtisadi sistemin yenidən qurulması, təhlükəsizliyin təmin olunması və beynəlxalq münasibətlər sistemində öz yerinin müəyyənləşdirilməsi kimi mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Müstəqilliyin ilk illərində siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi çətinliklər və hərbi-siyasi gərginlik dövlət idarəçiliyini ciddi sınaqlarla üz-üzə qoymuşdu. 1993-cü ilin yayında vəziyyət daha da mürəkkəbləşdi. Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi proseslərə qayıdışı mühüm hadisəyə çevrildi. 15 iyun 1993-cü ildə o, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi, iyunun 24-dən isə Prezident səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Ardınca 3 oktyabrda keçirilən ümumxalq səsverməsi ilə Prezident seçildi. Beləliklə, həmin tarix siyasi idarəetmənin yeni mərhələsinin hüquqi-siyasi təsdiqi kimi Azərbaycan tarixində özünəməxsus yer tutdu. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi bu baxımdan mühüm mərhələ təşkil etdi. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkilinin əsaslarını, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, dövlət quruluşunun fundamental prinsiplərini müəyyənləşdirdi. Heydər Əliyevin 1993–2003-cü illərdəki fəaliyyətinin əsas istiqamətləri müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyü, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi ilə əlaqələndirilir. Bu mərhələdə dövlət idarəçiliyinin institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi Azərbaycan Respublikasının sonrakı inkişafı üçün mühüm zəmin yaratdı. Heydər Əliyev və İlham Əliyev dövrlərini eyni tarixi xətt üzərində araşdırarkən dövlətçilik siyasətinin müxtəlif mərhələlərini görmək mümkündür. 1993-cü il müstəqil Azərbaycanın siyasi sabitliyinin və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ olduğu halda, sonrakı dövr həmin institusional bazanın inkişaf etdirilməsi və yeni iqtisadi, sosial, diplomatik və təhlükəsizlik reallıqlarına uyğunlaşdırılması ilə xarakterizə olunur. Tarixi proseslərin elmi təhlili şəxsiyyətləri yalnız emosional qiymətləndirmə ilə deyil, onların fəaliyyətinin konkret siyasi, hüquqi və iqtisadi nəticələri, dövrün şərtləri və cəmiyyətə təsiri əsasında araşdırmağı tələb edir.